تهیه شده در MOSTAC.ir ذکر منبع تاکید می گردد

درک عمیق اختیار معامله (آپشن):

از مفاهیم تا استراتژی‌های پیشرفته در بازارهای مالی

اختیار معامله یا آپشن (Option)، ابزاری مالی مشتقه است که به خریدار آن حق (نه اجبار) خرید یا فروش یک دارایی پایه (Underlying Asset) را در یک قیمت مشخص (Strike Price) و تا یک تاریخ از پیش تعیین‌شده (Expiration Date) اعطا می‌کند. در مقابل این حق، خریدار مبلغی به فروشنده (اختیارنویس) می‌پردازد که به آن پرمیوم (Premium) گفته می‌شود. فروشنده آپشن نیز در ازای دریافت این پرمیوم، متعهد به انجام مفاد قرارداد در صورت اعمال حق توسط خریدار است.

آپشن‌ها از جمله قدرتمندترین ابزارها برای مدیریت ریسک (Hedging)، افزایش بازدهی (Leverage) و ایجاد درآمد (Income Generation) در شرایط مختلف بازار هستند، اما پیچیدگی آن‌ها نیازمند درک عمیق و کاربردی است.

فصل اول: مبانی و اجزای کلیدی اختیار معامله

1. انواع اصلی آپشن: کال (Call) و پوت (Put)

• اختیار خرید (Call Option):
• تعریف: به خریدار این حق را می‌دهد که دارایی پایه را در Strike Price و تا Expiration Date خریداری کند.
• چه زمانی می‌خریم؟ (Long Call): وقتی پیش‌بینی می‌کنیم قیمت دارایی پایه افزایش قابل توجهی خواهد داشت. خرید کال، پتانسیل سود نامحدود را با ریسک محدود (حداکثر پرمیوم پرداختی) فراهم می‌کند.
• چه زمانی می‌فروشیم؟ (Short Call): وقتی انتظار داریم قیمت دارایی پایه ثابت بماند یا کاهش یابد. هدف اصلی، کسب پرمیوم است. با این حال، فروش لخت کال (Naked Short Call) ریسک نامحدودی در صورت افزایش ناگهانی و شدید قیمت دارایی پایه دارد. (Ref: Hull, John C. "Options, Futures, and Other Derivatives." Prentice Hall, 10th ed.)
• اختیار فروش (Put Option):
• تعریف: به خریدار این حق را می‌دهد که دارایی پایه را در Strike Price و تا Expiration Date به فروش برساند.
• چه زمانی می‌خریم؟ (Long Put): وقتی پیش‌بینی می‌کنیم قیمت دارایی پایه کاهش قابل توجهی خواهد داشت. خرید پوت، پتانسیل سود نامحدود را با ریسک محدود (حداکثر پرمیوم پرداختی) ارائه می‌دهد.
• چه زمانی می‌فروشیم؟ (Short Put): وقتی انتظار داریم قیمت دارایی پایه ثابت بماند یا افزایش یابد. هدف کسب پرمیوم است. فروش لخت پوت (Naked Short Put) ریسک قابل توجهی دارد؛ زیرا در صورت کاهش شدید قیمت دارایی پایه، شما متعهد به خرید آن در قیمتی بالاتر از بازار می‌شوید. (Ref: Natenberg, Sheldon. "Option Volatility and Pricing: Advanced Trading Strategies and Techniques." McGraw-Hill Education, 2nd ed.)

2. اجزای حیاتی یک قرارداد آپشن

• دارایی پایه (Underlying Asset): ابزار مالی که آپشن بر اساس آن ایجاد شده است؛ می‌تواند سهام، شاخص، کالا (مانند طلا، نفت)، ارز خارجی (فیوچرز ارز) یا رمزارز (فیوچرز کریپتو) باشد.
• قیمت اعمال (Strike Price / Exercise Price): قیمتی ثابت که خریدار آپشن می‌تواند دارایی پایه را در آن خرید (برای کال) یا فروش (برای پوت) کند.
• تاریخ انقضا (Expiration Date / Maturity Date): آخرین روزی که حق اختیار معامله می‌تواند اعمال شود. پس از این تاریخ، آپشن بی‌ارزش شده و منقضی می‌شود.
• پرمیوم (Premium): قیمت کل آپشن که خریدار به فروشنده می‌پردازد. این پرمیوم شامل دو جزء اصلی است:
• ارزش ذاتی (Intrinsic Value): مقدار سودی که آپشن در صورت اعمال فوری آن خواهد داشت.
• برای کال: max(0,Underlying Price−Strike Price)
• برای پوت: max(0,Strike Price−Underlying Price)
• ارزش زمانی (Extrinsic Value / Time Value): بخش باقی‌مانده از پرمیوم که ناشی از احتمال حرکت قیمت دارایی پایه به سمتی سودده برای آپشن و همچنین مدت زمان باقیمانده تا انقضا است. هر چه زمان به انقضا نزدیک‌تر شود، ارزش زمانی کاهش می‌یابد (پدیده Time Decay). (Ref: McMillan, Lawrence G. "Options as a Strategic Investment." New York Institute of Finance, 5th ed.)
• اندازه قرارداد (Contract Size): تعداد واحدهای دارایی پایه که یک قرارداد آپشن پوشش می‌دهد. (مثلاً 100 سهم برای آپشن سهام، یا 12,500,000 ین ژاپن برای یک قرارداد فیوچرز EUR/JPY)

3. وضعیت‌های سه‌گانه آپشن (Moneyness)

• در سود (In-The-Money - ITM): آپشنی که در صورت اعمال فوری، ارزش ذاتی مثبت دارد.
• کال: Underlying Price > Strike Price
• پوت: Underlying Price < Strike Price
• در آستانه سود یا ضرر (At-The-Money - ATM): وقتی Strike Price آپشن تقریباً برابر با قیمت فعلی دارایی پایه است.
• خارج از سود (Out-of-The-Money - OTM): آپشنی که در صورت اعمال فوری، ارزش ذاتی صفر دارد و برای سوددهی نیاز به حرکت قیمت دارایی پایه دارد.
• کال: Underlying Price < Strike Price
• پوت: Underlying Price > Strike Price

فصل دوم: اکوسیستم آپشن: CBOE، OCC و ارتباط با فارکس و کریپتو

بازار اصلی معاملات آپشن برای فارکس (به صورت اسپات)، اغلب در پلتفرم‌های خارج از بورس (Over-the-Counter - OTC) و با بروکرهای مستقیم انجام می‌شود. اما در بازارهای متمرکز مانند آپشن فیوچرز ارز و کریپتو، نهادهایی چون CBOE و OCC نقشی حیاتی ایفا می‌کنند.

1. CBOE (Chicago Board Options Exchange) - بورس اختیار معامله شیکاگو

• چیست؟ CBOE قدیمی‌ترین و یکی از بزرگترین بورس‌های اختیار معامله در جهان است. این بورس بستری منظم و قانونمند را برای لیست و معامله قراردادهای آپشن بر روی دارایی‌های پایه متنوع (سهام، شاخص‌ها، ETFها و برخی فیوچرزها از جمله فیوچرز ارز) فراهم می‌کند.
• نقش عملی: CBOE قیمت‌گذاری شفاف، نقدشوندگی و اجرای منظم معاملات را تضمین می‌کند.
• اهمیت خاص: CBOE خالق و ناشر شاخص VIX (CBOE Volatility Index) است که به "شاخص ترس" معروف بوده و نوسانات ضمنی (Implied Volatility) 30 روز آینده بازار سهام S&P 500 را اندازه‌گیری می‌کند. این شاخص برای تریدرهای آپشن حیاتی است.
• تمایز با فارکس اسپات آپشن: CBOE یک محیط Exchange-Traded با شفافیت و نظارت بالاست. بسیاری از "فارکس آپشن‌ها"ی خرده‌فروشی به صورت OTC معامله می‌شوند که ممکن است از این سطح نظارت و شفافیت برخوردار نباشند.

2. OCC (Options Clearing Corporation) - شرکت تسویه اختیار معامله

• چیست؟ OCC بزرگترین سازمان تسویه مشتقات سهام در جهان است و به عنوان یک اتاق پایاپای مرکزی (Central Counterparty - CCP) عمل می‌کند. این نهاد برای ثبات و یکپارچگی بازارهای آپشن ایالات متحده ضروری است.
• نقش عملی و حیاتی در معاملات آپشن:
• ناشر (Issuer) و ضامن (Guarantor): پس از هر معامله آپشن در بورس‌های تحت پوشش (مانند CBOE)، OCC وارد عمل شده و به طرف مقابل هر دو سمت خریدار و فروشنده تبدیل می‌شود. این به این معنی است که ریسک نکول (عدم انجام تعهد) یک طرف برای طرف دیگر عملاً از بین می‌رود؛ زیرا OCC تعهدات هر دو طرف را تضمین می‌کند.
• مدیریت ریسک سیستمی: OCC با جمع‌آوری مارجین (Margin) و وثیقه از اعضای پایاپای خود (بروکرهای بزرگ)، ریسک سیستمی بازار را کاهش می‌دهد. این فرآیند تضمین می‌کند که حتی در صورت ورشکستگی یک بروکر، معاملات مشتریان تحت تأثیر قرار نگیرد.
• تسویه (Settlement) و تخصیص (Assignment): OCC فرآیندهای مربوط به تسویه قراردادهای اعمال شده و تخصیص تعهدات به فروشندگان آپشن را مدیریت می‌کند.
• تفاوت اصلی با CBOE: CBOE محل انجام معاملات است، در حالی که OCC تضمین‌کننده و تسویه‌کننده این معاملات پس از انجام آن‌هاست.

3. کاربرد OCC و CBOE در پوزیشن‌های فارکس (آپشن) و کریپتو

• در فارکس اسپات (Spot Forex): OCC و CBOE مستقیماً نقشی ندارند. معاملات اسپات فارکس به صورت OTC و با ریسک طرف مقابل بین بروکر و معامله‌گر انجام می‌شوند.
• در آپشن‌های فیوچرز ارز و کریپتو:
• هنگامی که شما یک اختیار معامله (آپشن) بر روی یک قرارداد آتی (فیوچرز) ارز یا کریپتو را در بورس‌های رگوله شده (مانند CME Group که فیوچرز و آپشن فیوچرز ارز و کریپتو را لیست می‌کند) معامله می‌کنید، OCC در پشت صحنه به عنوان تضمین‌کننده و تسویه‌کننده آن قرارداد عمل می‌کند.
• این ساختار به معامله‌گر اطمینان می‌دهد که تعهدات قرارداد آپشن او (چه در سمت خرید و چه فروش) توسط یک نهاد معتبر و قدرتمند مانند OCC تضمین شده است و نگرانی بابت عدم انجام تعهد توسط طرف مقابل وجود ندارد. این خود یکی از ارکان اصلی در تصمیم‌گیری برای ورود به پوزیشن‌های بای (Long) یا سل (Short) در این نوع آپشن‌ها است، زیرا بستر امنی برای اجرای استراتژی‌ها فراهم می‌کند.

فصل سوم: ورود عملی به معاملات آپشن فیوچرز فارکس و کریپتو

معاملات آپشن بر روی فیوچرز ارزهای خارجی یا کریپتوکارنسی‌ها در بورس‌های مشتقات انجام می‌شود.

1. پلتفرم‌ها، بروکرها و صرافی‌ها برای معامله آپشن فیوچرز

• برای فیوچرز فارکس (Currency Futures Options):
• CME Group (Chicago Mercantile Exchange): بزرگترین بازار جهانی برای فیوچرز و آپشن فیوچرز ارزها (مانند EUR/USD, GBP/USD, JPY/USD). دسترسی از طریق بروکرهای فیوچرز معتبر.
• Interactive Brokers: یکی از بهترین بروکرهای جهان با دسترسی گسترده به آپشن فیوچرز CME و سایر بورس‌های جهانی.
• TD Ameritrade / Charles Schwab: پلتفرم‌های بزرگ و رگوله شده در ایالات متحده که ابزارهای آپشن متنوعی ارائه می‌دهند.
• بروکرهای بین‌المللی فیوچرز تخصصی: مانند StoneX, PhillipCapital که دسترسی به بازارهای جهانی فیوچرز و آپشن‌های مرتبط را فراهم می‌کنند.
• برای فیوچرز کریپتو (Crypto Futures Options):
• CME Group: ارائه دهنده آپشن‌های فیوچرز بیت‌کوین (BTC) و اتریوم (ETH) در یک محیط رگوله شده.
• Deribit: بورس مشتقات کریپتوکارنسی با تمرکز بالا بر آپشن و فیوچرز BTC و ETH، به دلیل نقدشوندگی و ابزارهای پیشرفته.
• Binance Options: پلتفرم آپشن صرافی بایننس بر روی فیوچرز کریپتوهای اصلی.
• OKX, Bybit, HTX (formerly Huobi): این صرافی‌های بزرگ نیز بخش‌های فعال معاملات آپشن بر روی فیوچرزهای خود را ارائه می‌دهند. (Ref: CoinDesk, The Block for crypto exchange reviews).

2. مراحل عملی برای شروع معامله آپشن فیوچرز

1. انتخاب بروکر/صرافی معتبر و رگوله شده: این مهم‌ترین گام است. اطمینان حاصل کنید که بروکر مورد نظر مجوزهای لازم را دارد و در حوزه قضایی شما قانونی است. برای آپشن فیوچرز، به بروکرهایی نیاز دارید که دسترسی به بورس‌های مشتقات (مانند CME) را فراهم کنند.
2. افتتاح حساب معاملاتی: فرآیند ثبت‌نام، احراز هویت (KYC) و تأمین مالی حساب را تکمیل کنید.
3. دریافت مجوز معاملات آپشن: به دلیل پیچیدگی و ریسک بالای معاملات آپشن، اکثر بروکرها و صرافی‌ها از شما می‌خواهند که با پر کردن فرم و پاسخ به سوالاتی در مورد دانش و تجربه خود، برای معامله آپشن مجوز بگیرید. این مرحله برای اطمینان از درک شما از ریسک‌ها است.
4. آشنایی با پلتفرم معاملاتی: زمان کافی را برای کاوش در پلتفرم معاملاتی بروکر یا صرافی صرف کنید. نحوه جستجو برای آپشن‌ها، مطالعه زنجیره آپشن (Option Chain)، ورود سفارش‌ها (Order Entry) و نظارت بر پوزیشن‌ها را یاد بگیرید. بسیاری از پلتفرم‌ها دارای حساب دمو (Demo Account) هستند که برای تمرین ضروری است.
5. مدیریت سرمایه و ریسک: هیچگاه بیش از توان خود ریسک نکنید. همیشه از دستورات توقف ضرر (Stop-Loss) و حد سود (Take-Profit) استفاده کنید، حتی برای استراتژی‌های آپشن.

فصل چهارم: اعمال (Exercise) در مقابل بستن پوزیشن: انتخاب هوشمندانه

آیا حتماً باید در زمان انقضا اقدام به اعمال (Exercise) کرد یا قبل از آن همیشه می‌توان فروخت و سود برداشت؟

این سوال بسیار حیاتی و کاربردی است و پاسخ آن به نوع آپشن بستگی دارد:

• آپشن‌های آمریکایی (American Options): این نوع آپشن‌ها را می‌توان در هر زمانی قبل از تاریخ انقضا اعمال کرد. بیشتر آپشن‌های سهام و برخی آپشن‌های فیوچرز (از جمله در CME) از نوع آمریکایی هستند.
• آپشن‌های اروپایی (European Options): این نوع آپشن‌ها را تنها می‌توان در تاریخ انقضا اعمال کرد. بسیاری از آپشن‌های شاخص‌ها و برخی آپشن‌های فارکس OTC از این نوع هستند.

نکته حیاتی و عملی برای تریدرهای حرفه‌ای:

در اکثر قریب به اتفاق موارد، معامله‌گران حرفه‌ای آپشن‌های خود را اعمال (Exercise) نمی‌کنند، بلکه آن‌ها را در بازار ثانویه می‌فروشند (Close out the position) تا سود خود را برداشت کنند. دلایل این رویکرد عملی عبارتند از:

• نقدشوندگی و انعطاف‌پذیری: فروش آپشن در بازار ثانویه به شما اجازه می‌دهد تا در هر لحظه که آپشن شما سودده است، سود خود را برداشت کنید و لازم نیست تا تاریخ انقضا منتظر بمانید.
• اجتناب از هزینه‌ها و تعهدات: اعمال آپشن می‌تواند با هزینه‌های معاملاتی اضافی (Exercise Fees) و هزینه‌های مربوط به دریافت/تحویل دارایی پایه همراه باشد. علاوه بر این، در صورت اعمال، ممکن است نیاز به مارجین بسیار بالاتری برای نگهداری دارایی پایه باشد.
• حفظ ارزش زمانی (Time Value): هنگامی که شما یک آپشن را در بازار می‌فروشید، علاوه بر ارزش ذاتی (Intrinsic Value) آن، بخش باقیمانده از ارزش زمانی (Extrinsic Value) را نیز دریافت می‌کنید. اما در صورت اعمال آپشن، ارزش زمانی به طور کامل از بین می‌رود و تنها ارزش ذاتی آن برای شما باقی می‌ماند. این بدان معناست که با فروش در بازار، شما معمولاً سود بیشتری نسبت به اعمال آپشن به دست می‌آورید.

مثال کاربردی برای فروش آپشن در سود:

فرض کنید شما یک Long Call بر روی 1 BTC با Strike Price $50,000 و تاریخ انقضای ۱ ماه دیگر خریداری کرده‌اید و بابت آن 1,000 پرمیوم پرداخته‌اید.

حالا قیمت BTC به 65,000 رسیده و آپشن شما به شدت در سود است.

• اگر آپشن را اعمال کنید: شما حق دارید 1 BTC را با قیمت 50,000 خریداری کنید. سپس می‌توانید آن را بلافاصله در بازار به قیمت 65,000 بفروشید.
• سود ناخالص = $65,000 - 50,000 = $15,000
• سود خالص = $15,000 - 1,000 (\text{Premium Paid}) = $14,000
• علاوه بر این، شما باید هزینه کارمزد برای خرید BTC و احتمالاً مارجین برای نگهداری موقت آن را نیز در نظر بگیرید.
• اگر آپشن را در بازار بفروشید: در این حالت، قیمت بازار آپشن کال شما (که در سود است) به طور قابل توجهی افزایش یافته است. فرض کنید می‌توانید آن را به قیمت 15,500 بفروشید (این قیمت شامل 15,000 ارزش ذاتی و 500 ارزش زمانی باقیمانده است).
• سود خالص = $15,500 (\text{Premium Received}) - 1,000 (\text{Premium Paid}) = $14,500
• در این روش، شما نه تنها مجبور به خرید دارایی پایه نیستید، بلکه 500 سود اضافی نیز به دلیل حفظ ارزش زمانی به دست آورده‌اید.

فصل پنجم: یونانی‌های آپشن (The Greeks): ابزاری برای درک و مدیریت ریسک

"یونانی‌ها" مجموعه‌ای از معیارهای حساسیت هستند که به تریدرها کمک می‌کنند تا ریسک و بازدهی یک پوزیشن آپشن را نسبت به تغییرات مختلف در بازار (قیمت دارایی پایه، زمان، نوسانات و نرخ بهره) درک و مدیریت کنند.

1. دلتا (Delta - Δ)

• تعریف: حساسیت قیمت آپشن به ازای هر 1 واحد تغییر در قیمت دارایی پایه. دلتا برای کال‌ها بین 0 تا 1 و برای پوت‌ها بین 0 تا −1 است.
• مثال کاربردی: اگر یک آپشن کال دلتای 0.60 داشته باشد، با افزایش 1 در قیمت دارایی پایه (مثلاً سهام), قیمت آپشن 0.60 افزایش می‌یابد. اگر یک آپشن پوت دلتای −0.45 داشته باشد، با افزایش 1 در قیمت دارایی پایه، قیمت آپشن 0.45 کاهش می‌یابد (و با کاهش 1 در دارایی پایه، 0.45 افزایش می‌یابد).
• کاربرد عملیاتی:
• جهت‌گیری پوزیشن (Directional Exposure): دلتا میزان مواجهه شما با حرکت‌های قیمتی دارایی پایه را نشان می‌دهد. یک پوزیشن با دلتای کلی 0.80، تقریباً همانند نگهداری 0.80 واحد از دارایی پایه عمل می‌کند.
• پوشش دلتا (Delta Hedging): تریدرهای حرفه‌ای از دلتا برای خنثی کردن پورتفولیوی خود نسبت به تغییرات کوچک قیمت دارایی پایه استفاده می‌کنند. مثلاً اگر یک پوزیشن آپشن با دلتای 0.60 دارید، می‌توانید 0.60 واحد از دارایی پایه را به صورت Short بفروشید تا دلتای خالص پورتفولیوی شما به صفر نزدیک شود و نوسانات کوچک تأثیری بر سود شما نداشته باشد.

1. گاما (Gamma - Γ)

• تعریف: حساسیت دلتا به ازای هر 1 واحد تغییر در قیمت دارایی پایه. گاما همیشه مثبت است و بالاترین مقدار خود را زمانی دارد که آپشن "در آستانه سود یا ضرر" (ATM) باشد.
• مثال کاربردی: اگر دلتای آپشنی 0.60 و گامای آن 0.05 باشد، با افزایش 1 در قیمت دارایی پایه، دلتا از 0.60 به 0.65 افزایش می‌یابد. (Delta_{new} = \text{Delta}_{old} + \text{Gamma} \times \text{Change in Underlying})
• کاربرد عملیاتی:
• سرعت تغییر دلتا: گاما نشان‌دهنده سرعت تغییر دلتای پوزیشن شماست. گامای بالا به این معنی است که دلتای شما در نوسانات کوچک، به سرعت تغییر می‌کند و نیاز به تنظیمات (adjustments) مکرر (برای دلتا هجینگ) دارد.
• ریسک برای فروشندگان آپشن: فروشندگان لخت آپشن معمولاً گامای منفی دارند. این بدان معناست که با حرکت‌های شدید قیمت علیه پوزیشن آن‌ها، دلتای آن‌ها به سرعت افزایش می‌یابد (برای کال‌های فروخته شده) یا کاهش می‌یابد (برای پوت‌های فروخته شده)، که منجر به ضررهای فزاینده و غیرقابل کنترل می‌شود.

1. تتا (Theta - Θ)

• تعریف: میزان کاهش قیمت آپشن به ازای هر روز نزدیک شدن به تاریخ انقضا (فرسایش ارزش زمانی). تتا برای خریداران آپشن معمولاً منفی (نشان‌دهنده هزینه نگهداری) و برای فروشندگان آپشن مثبت (نشان‌دهنده درآمد کسب شده) است.
• مثال کاربردی: اگر یک آپشن تتای −0.03 داشته باشد، قیمت آن روزانه 0.03 کاهش می‌یابد (به شرط ثابت ماندن سایر عوامل).
• کاربرد عملیاتی:
• هزینه زمان برای خریداران: تتا مستقیماً "هزینه نگهداری" پوزیشن خرید آپشن را نشان می‌دهد. آپشن‌های OTM با تتاي بالاتر، سریع‌تر ارزش خود را از دست می‌دهند.
• درآمد برای فروشندگان: تتا منبع اصلی درآمد برای فروشندگان آپشن در استراتژی‌های خنثی یا زمانی است.
• استراتژی‌های زمانی (Time Decay Strategies): تریدرها از تتا برای استراتژی‌هایی مانند کالندر اسپرد (Calendar Spread) استفاده می‌کنند که هدفشان کسب سود از فرسایش زمانی آپشن‌های مختلف است.

1. وگا (Vega - ν)

• تعریف: حساسیت قیمت آپشن به ازای هر 1% تغییر در نوسانات ضمنی (Implied Volatility - IV). وگا همیشه مثبت است.
• مثال کاربردی: اگر آپشنی وگای 0.10 داشته باشد، با افزایش 1% در نوسانات ضمنی، قیمت آپشن 0.10 افزایش می‌یابد.
• کاربرد عملیاتی:
• حساسیت به انتظارات بازار: وگا نشان‌دهنده میزان مواجهه شما با تغییرات در انتظارات بازار از نوسانات آینده است. نوسانات ضمنی بالا به معنای پرمیوم‌های بالاتر برای آپشن‌ها (چه کال و چه پوت) است و بالعکس.
• استراتژی‌های نوسانی (Volatility Strategies): تریدرها از وگا برای استراتژی‌هایی مانند استرادل (Straddle) یا استرینگل (Strangle) استفاده می‌کنند که هدفشان کسب سود از تغییرات شدید نوسانات (افزایش یا کاهش IV) است، نه لزوماً جهت قیمت دارایی پایه.

فصل ششم: استراتژی‌های پیشرفته آپشن برای مدیریت ریسک و بهینه‌سازی بازدهی

استراتژی‌های زیر برای پوشش ریسک (Hedging) و بهبود عملکرد پورتفولیو در سناریوهای مختلف بازار کاربرد دارند.

1. پوشش ریسک برای پوزیشن خرید (Long Position) - Protective Put (پوت حمایتی)

• سناریو: شما یک پوزیشن خرید (Long) در یک دارایی (مثلاً جفت‌ارز EUR/USD یا کریپتو BTC) در بازار اسپات یا فیوچرز باز کرده‌اید و انتظار افزایش قیمت را دارید. اما نگرانید که قیمت به طور ناگهانی ریزش کند و متحمل ضرر سنگینی شوید.
• عملیات:

1. شما پوزیشن Long در دارایی پایه را دارید.
2. یک اختیار فروش (Long Put) بر روی همان دارایی پایه خریداری می‌کنید.
3. انتخاب Strike Price: معمولاً Strike Price نزدیک به قیمت فعلی دارایی پایه یا اندکی پایین‌تر از آن را انتخاب کنید. این Strike Price به عنوان "کف" (Floor) یا سطح حمایت برای قیمت دارایی شما عمل می‌کند.
4. انتخاب Expiration Date: تاریخی را انتخاب کنید که پوشش ریسک شما را برای مدت زمان مورد نیازتان فراهم کند (مثلاً هم‌زمان با افق زمانی پوزیشن لانگ شما).

• نحوه عملکرد:
• اگر قیمت بالا برود: پوزیشن خرید شما سود می‌کند. اختیار فروش شما (پوت) با ضرر (همان پرمیوم پرداختی) منقضی می‌شود، اما سود پوزیشن خرید شما به راحتی این ضرر کوچک را جبران می‌کند.
• اگر قیمت پایین بیاید: پوزیشن خرید شما شروع به ضرر می‌کند. اما اختیار فروش شما وارد سود می‌شود و ارزش آن به شدت افزایش می‌یابد. اگر قیمت به زیر Strike Price پوت برود، می‌توانید پوت خود را اعمال کرده و دارایی پایه را در Strike Price بفروشید (یا پوت را با سود بالا در بازار ببندید)، بنابراین ضرر پوزیشن خرید شما در همان Strike Price محدود می‌شود (به علاوه پرمیوم پوت).
• نتیجه: این استراتژی شبیه خرید بیمه برای دارایی‌های شماست. حداکثر ضرر شما به (پرمیوم پوت پرداختی + مقدار ضرر تا استرایک پرایس) محدود می‌شود، در حالی که پتانسیل سود شما در صورت افزایش قیمت، نامحدود باقی می‌ماند (منهای پرمیوم پوت).
• مثال کاربردی: اگر شما 1 BTC را در قیمت 60,000 خریداری کرده‌اید و نگران ریزش ناگهانی تا 55,000 هستید، یک Long Put با Strike Price 55,000 و تاریخ انقضای 1 ماه دیگر را خریداری می‌کنید. اگر BTC به زیر 55,000 سقوط کند، ضرر شما در حدود 5,000 (اختلاف Strike و قیمت خرید) به علاوه پرمیوم پرداختی برای پوت محدود می‌شود.

2. پوشش ریسک برای پوزیشن فروش (Short Position) - Protective Call (کال حمایتی)

• سناریو: شما یک پوزیشن فروش (Short) در یک دارایی (مثلاً جفت‌ارز GBP/JPY یا کریپتو ETH) در بازار اسپات یا فیوچرز باز کرده‌اید و انتظار کاهش قیمت را دارید. اما نگرانید که قیمت به طور ناگهانی صعود کند و متحمل ضرر سنگینی شوید (زیرا در پوزیشن شورت، با افزایش قیمت، ضرر می‌کنید).
• عملیات:

1. شما پوزیشن Short در دارایی پایه را دارید.
2. یک اختیار خرید (Long Call) بر روی همان دارایی پایه خریداری می‌کنید.
3. انتخاب Strike Price: قیمتی را انتخاب کنید که اندکی بالاتر از قیمت فعلی دارایی پایه شما باشد. این Strike Price به عنوان "سقف" (Ceiling) یا سطح مقاومت برای قیمت دارایی شما عمل می‌کند.
4. انتخاب Expiration Date: تاریخی را انتخاب کنید که پوشش ریسک مورد نیاز را فراهم کند.

• نحوه عملکرد:
• اگر قیمت پایین بیاید: پوزیشن فروش شما سود می‌کند. اختیار خرید شما (کال) با ضرر (همان پرمیوم پرداختی) منقضی می‌شود، اما سود پوزیشن فروش شما این ضرر را جبران می‌کند.
• اگر قیمت بالا برود: پوزیشن فروش شما شروع به ضرر می‌کند. اما اختیار خرید شما وارد سود می‌شود و ارزش آن افزایش می‌یابد. اگر قیمت به بالای Strike Price کال برود، می‌توانید کال خود را اعمال کرده و دارایی پایه را در Strike Price خریداری کنید (یا کال را با سود بالا در بازار ببندید)، بنابراین ضرر پوزیشن فروش شما در همان Strike Price محدود می‌شود (به علاوه پرمیوم کال).
• نتیجه: حداکثر ضرر شما به (پرمیوم کال پرداختی + مقدار ضرر تا استرایک پرایس) محدود می‌شود، در حالی که پتانسیل سود شما در صورت کاهش قیمت، نامحدود باقی می‌ماند (منهای پرمیوم کال).
• مثال کاربردی: اگر شما 1 ETH را در قیمت 3,000 به صورت شورت فروخته‌اید و نگران صعود تا 3,500 هستید، یک Long Call با Strike Price 3,500 و تاریخ انقضای 1 ماه دیگر را خریداری می‌کنید. اگر ETH به بالای 3,500 صعود کند، ضرر شما در حدود 500 (اختلاف Strike و قیمت فروش) به علاوه پرمیوم پرداختی برای کال محدود می‌شود.

3. کسب درآمد و کاهش هزینه خرید دارایی - Covered Call (کال پوشش‌داده‌شده)

این استراتژی بیشتر برای سرمایه‌گذارانی است که دارایی پایه را دارند (مثلاً بیت‌کوین یا یک جفت‌ارز خاص) و می‌خواهند از دارایی خود درآمد اضافی کسب کنند، در عین حال که تمایلی به از دست دادن سود احتمالی در صورت صعود خیلی زیاد قیمت ندارند.

• سناریو: شما یک دارایی پایه (مثلاً BTC) را خریداری کرده و نگهداری می‌کنید (Long Position). انتظار دارید قیمت به آرامی افزایش یابد یا در یک محدوده خاص بماند و برای یک صعود شارپ آمادگی ندارید.
• عملیات:

1. شما دارایی پایه (مثلاً BTC) را به صورت خرید (Long) در پورتفولیوی خود دارید.
2. یک اختیار خرید (Short Call) بر روی همان BTC را به فروش می‌رسانید (Write/Sell).
3. انتخاب Strike Price: قیمتی را انتخاب کنید که بالاتر از قیمت فعلی BTC شما باشد و در کوتاه‌مدت انتظار ندارید قیمت به آن برسد (معمولاً OTM).
4. انتخاب Expiration Date: معمولاً یک دوره کوتاه (مثلاً 1 هفته تا 1 ماه) تا بتوانید به صورت منظم پرمیوم کسب کنید.

• نحوه عملکرد:
• هدف: کسب پرمیوم از فروش کال برای کاهش هزینه خرید اولیه دارایی پایه یا افزایش بازده در یک بازار خنثی/صعودی ملایم.
• اگر قیمت زیر Strike Price بماند: کال شما بدون ارزش منقضی می‌شود و شما پرمیوم را به عنوان سود نگه می‌دارید. دارایی پایه شما نیز در پورتفولیو باقی می‌ماند.
• اگر قیمت بالای Strike Price برود: کال شما "در سود" (ITM) می‌شود و احتمالاً اعمال خواهد شد. در این صورت، شما مجبور می‌شوید دارایی پایه خود را در Strike Price به خریدار کال بفروشید. در این حالت، شما سود حاصل از افزایش قیمت تا Strike Price را کسب کرده‌اید، به علاوه پرمیوم دریافتی. اما سود حاصل از افزایش قیمت بیش از Strike Price را از دست می‌دهید.
• نتیجه: این استراتژی به شما اجازه می‌دهد تا با ریسک محدود (چون دارایی پایه را دارید و حداکثر ضرر شما به از دست دادن سود اضافی محدود می‌شود)، درآمد کسب کنید. ریسک شما از دست دادن پتانسیل صعودی بیشتر دارایی پایه است.

4. فروش اختیار فروش (Short Put): کاربرد و ریسک‌ها

• کی "شورت پوت" (Short Put) می‌کنیم؟
• شورت پوت (فروش اختیار فروش) استراتژی‌ای است که وقتی انتظار دارید قیمت دارایی پایه (Underlying Asset) افزایش یابد یا درجا بزند (خنثی بماند)، از آن استفاده می‌کنید. در این استراتژی، شما به عنوان فروشنده اختیار، پرمیوم را از خریدار دریافت می‌کنید و متعهد می‌شوید که در صورت درخواست خریدار، دارایی پایه را در قیمت اعمال (Strike Price) از او خریداری کنید.
• مثال و کاربرد:
• فرض کنید قیمت فعلی بیت‌کوین (BTC) 60,000 است. شما تحلیل کرده‌اید که قیمت بیت‌کوین در یک ماه آینده پایین‌تر از 58,000 نمی‌آید و حتی ممکن است کمی افزایش یابد.
• شما یک Short Put با Strike Price $58,000 و تاریخ انقضای یک ماه آینده می‌فروشید و بابت آن 500 پرمیوم دریافت می‌کنید.
• سناریو 1: قیمت BTC افزایش می‌یابد یا بالای 58,000 می‌ماند.
• در تاریخ انقضا، چون قیمت بالای 58,000 است، خریدار آپشن پوت خود را اعمال نمی‌کند (چون می‌تواند بیت‌کوین را در بازار با قیمت بالاتر بفروشد).
• آپشن پوت بدون ارزش منقضی می‌شود و شما 500 پرمیوم را به عنوان سود خالص نگه می‌دارید. این حداکثر سود شما در این استراتژی است.
• سناریو 2: قیمت BTC به زیر 58,000 کاهش می‌یابد (مثلاً 57,000).
• خریدار پوت، حق خود را اعمال می‌کند و شما مجبور می‌شوید بیت‌کوین را به قیمت 58,000 از او بخرید، در حالی که قیمت بازار 57,000 است.
• ضرر شما در هر واحد بیت‌کوین 1,000 ($58,000 - 57,000) است. اما شما 500 پرمیوم دریافت کرده‌اید، پس ضرر خالص شما 500 است.
• نکته حیاتی: اگر قیمت به شدت کاهش یابد (مثلاً به 50,000), ضرر شما بسیار زیاد خواهد بود: 8,000 ($58,000 - 50,000) منهای 500 پرمیوم دریافتی، یعنی 7,500 ضرر خالص. این نشان می‌دهد که ریسک در شورت پوت می‌تواند قابل توجه باشد و به اندازه قیمت دارایی پایه در صورت سقوط کامل آن، ریسک وجود دارد. نقطه سر به سر (Break-even point) شما 57,500 ($58,000 - 500) است.
• کاربردها:
• کسب درآمد از پرمیوم: برای افزایش بازدهی در بازارهای خنثی یا صعودی ملایم.
• خرید دارایی با قیمت پایین‌تر (Assignment): اگر هدف شما خرید دارایی پایه در قیمتی پایین‌تر از قیمت فعلی است، می‌توانید یک شورت پوت با Strike Price مورد نظر خود بفروشید. اگر قیمت به آن برسد، آپشن اعمال شده و شما دارایی را با آن قیمت خریده‌اید، به علاوه پرمیوم هم نصیبتان شده است. اگر قیمت به آن نرسد، پرمیوم را دریافت کرده‌اید و می‌توانید پوت دیگری بفروشید.

5. استراتژی‌های پیشرفته ترکیبی با آپشن (فراتر از محافظت مستقیم)

این استراتژی‌ها از ترکیب خرید و فروش کال و پوت با Strike Priceها و تاریخ انقضای متفاوت برای دستیابی به اهداف سود و ریسک مشخص در سناریوهای خاص بازار استفاده می‌کنند.

• استرادل (Straddle):
• عملیات: خرید یک Long Call و یک Long Put با Strike Price و تاریخ انقضای یکسان و تقریباً در ATM.
• هدف: سود بردن از نوسانات شدید قیمت در هر جهت (بالا یا پایین) زمانی که جهت مشخص نیست. حداکثر ضرر شما همان پرمیوم پرداختی برای هر دو آپشن است.
• کاربرد: قبل از رویدادهای بسیار مهم و تاثیرگذار (مانند گزارش‌های درآمد شرکت‌ها، اطلاعیه‌های کلان اقتصادی، تصمیمات بانک مرکزی یا رویدادهای بزرگ در کریپتو مانند هاوینگ) که انتظار حرکت قیمت بزرگ اما نامشخص دارید.
• استرینگل (Strangle):
• عملیات: خرید یک Long Call (OTM) و یک Long Put (OTM) با تاریخ انقضای یکسان، اما Strike Price کال بالاتر از Strike Price پوت.
• هدف: مشابه استرادل، سود بردن از نوسانات شدید، اما با پرمیوم اولیه کمتر. این استراتژی نیاز به حرکت قیمت بسیار بزرگ‌تری برای سودآوری دارد.
• کاربرد: وقتی انتظار نوسان خیلی شدید دارید و نمی‌خواهید پرمیوم بالایی مثل استرادل بپردازید، اما پتانسیل سود در نوسانات شدید را حفظ می‌کنید.
• فراش (Collar):
• عملیات: شما دارایی پایه را خریداری کرده‌اید (Long Position)، همزمان یک Long Put (برای محافظت) و یک Short Call (برای کاهش هزینه خرید پوت) را می‌فروشید.
• هدف: محافظت از سود در پوزیشن لانگ و در عین حال کاهش هزینه بیمه (پوت) با کسب پرمیوم از فروش کال. این استراتژی سود شما را در صورت صعود خیلی زیاد قیمت محدود می‌کند (تا Strike Price کال فروخته شده).
• کاربرد: وقتی دارایی را سودده دارید و می‌خواهید از آن در برابر ریزش محافظت کنید، اما مایلید بخشی از پتانسیل صعودی آن را در ازای بیمه ارزان‌تر فدا کنید.
• اسپرد عمودی (Vertical Spread) - مثال: Bear Put Spread:
• عملیات: خرید یک Long Put با Strike Price بالاتر و فروش یک Short Put با Strike Price پایین‌تر (با تاریخ انقضای یکسان).
• هدف: سود بردن از کاهش قیمت دارایی پایه، اما با ریسک و سود کاملاً محدود و مشخص. پرمیوم دریافتی از Short Put، هزینه Long Put را کاهش می‌دهد.
• کاربرد: وقتی انتظار کاهش ملایم قیمت را دارید و می‌خواهید ریسک و سود خود را از قبل محدود و مشخص کنید. (برای صعود، Bull Call Spread وجود دارد).

هشدار نهایی و بسیار مهم برای معامله‌گران

معاملات آپشن به دلیل پیچیدگی، نیاز به درک عمیق از پویایی بازار و پتانسیل بالای ضرر (به ویژه برای فروشندگان آپشن و استراتژی‌های پیچیده), برای همه معامله‌گران مناسب نیست. این بازار نیازمند تعهد به یادگیری مداوم، مدیریت ریسک فوق‌العاده قوی و نظم و انضباط بی‌اندازه است.

• قبل از انجام هر گونه معامله واقعی، حتماً آموزش‌های کامل و عمیق ببینید.
• همیشه ابتدا با حساب دمو (Demo Account) تمرین کنید تا با مکانیک، ریسک‌ها و نحوه اجرای استراتژی‌ها به طور کامل آشنا شوید.
• از ابزارهای مدیریت ریسک مانند حد ضرر (Stop-Loss)، تعیین اندازه پوزیشن (Position Sizing) و نسبت ریسک به ریوارد (Risk-Reward Ratio) به صورت دقیق و بی‌عیب و نقص استفاده کنید.
• درک عمیق از "یونانی‌ها" و نحوه تاثیرگذاری آن‌ها بر پوزیشن شما در طول زمان و با تغییرات بازار، حیاتی است.

به یاد داشته باشید، موفقیت در بازارهای مالی نتیجه دانش، تجربه و مدیریت ریسک هوشمندانه است.

دوره های آپشن در آموزشگاه فنی حرفه ای مصطفوی 09134441390